Κλινική Ρευματολογίας, Κλινικής Ανοσολογίας και Αλλεργιολογίας
Ιατρικής Σχολής, Πανεπιστημίου Κρήτης

Εκπαίδευση:

Βασικός στόχος της Ρευματολογικής Κλινικής είναι η εκπαίδευση νέων ρευματολόγων στα πρότυπα της σύγχρονης διεθνούς πρακτικής. Αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τον σημαντικό ρόλο του νοσηλευτή στη φροντίδα των ρευματοπαθών, η κλινική εκπαιδεύει το νοσηλευτικό προσωπικό της αλλά και εξωτερικές νοσηλεύτριες σε δεξιότητες που αφορούν στις ειδικές ανάγκες των ασθενών. Τέλος συμμετέχουμε ενεργά μέσω του Συλλόγου Ρευματοπαθών Κρήτης, στην «εκπαίδευση» των ίδιων των ρευματοπαθών στο να γνωρίσουν καλύτερα τα νοσήματα, με σκοπό τη βελτίωση της διαχείρησης των πολύπλοκων προβλημάτων τους.

Αναφορικά με την εκπαίδευση των νέων ρευματολόγων, αυτή περιλαμβάνει:

  • Ενεργό συμμετοχή στην παρακολούθηση εσωτερικών ασθενών όπως λήψη ιστορικού, προγραμματισμός των ενδεικνυόμενων παρακλινικών εξετάσεων και αξιολόγηση αυτών. Πραγματοποίηση και ερμηνεία δεικτών εκτίμησης της δραστηριότητας της νόσου και της λειτουργικής κατάστασης του ασθενούς στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, στις φλεγμονώδεις σπονδυλαρθροπάθειες, τον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, τις φλεγμονώδεις μυοσίτιδες και το σκληρόδερμα.
  • Ενεργό συμμετοχή στη φροντίδα των ασθενών των τακτικών εξωτερικών ιατρείων σε όλο το φάσμα της Ρευματολογίας. Εκπαίδευση στο ειδικό ιατρείο πρώιμης αρθρίτιδας και ιατρείο Βιολογικών Θεραπειών.
  • Κλινική εκτίμηση νοσηλευόμενων ασθενών σε άλλες κλινικές του νοσοκομείου.
  • Απόκτηση απαραίτητων κλινικών δεξιοτήτων, όπως παρακέντηση αρθρώσεων, τοπική έγχυση στεροειδών σε περιαρθρικές δομές και μαλακά μόρια, βιοψία ελάσσονα σιελογόνου αδένα και δέρματος
  • Αναλυτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει:
    • Εβδομαδιαία βιβλιογραφική ενημέρωση (Journal club)
    • Εβδομαδιαία συζήτηση δύσκολων περιπτώσεων ασθενών (Challenging clinical cases)
    • Διεβδομαδιαία συζήτηση περιπτώσεων ασθενών με την Παθολογική Κλινική
    • Μηνιαία συζήτηση περιπτώσεων ασθενών με νεφρολόγους, πνευμονολόγους, ορθοπεδικούς και ακτινολόγους (Meet the expert sessions)
  • Εξοικείωση με την αναζήτηση πληροφοριών στη σύγχρονη διεθνή βιβλιογραφία και ανάπτυξη κριτικής θεώρησης της βιβλιογραφίας.
  • Συμμετοχή σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες στα πλαίσια του νοσοκομείου και της Ελληνικής Ρευματολογικής Εταιρείας.



Ερευνητικό Έργο:

  • Η Κλινική, σε συνεργασία με το Ερευνητικό Εργαστήριο Ρευματολογίας, Αυτοανοσίας και Φλεγμονής της Ιατρικής Σχολής, συμμετέχει ενεργά σε ανταγωνιστική έρευνα στο πεδίο της παθογένειας των συστηματικών αυτοανόσων νοσημάτων. Ιδιαίτερα μας ενδιαφέρει η παθογένεια των φλεγμονωδών αρθρίτιδων (ρευματοειδής αρθρίτιδα), του συστηματικού ερυθηματώδους λύκου, της αυτοφλεγμονής (οικογενής μεσογειακός πυρετός).
  • Παράλληλα, ενδιαφερόμαστε για τη φυσική πορεία, πρόγνωση, συνοσηρότητα και την επίδραση νέων βιολογικών θεραπειών, σε ασθενείς με χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα. Για το σκοπό αυτό η Κλινική οργανώνει Αρχεία καταγραφής και παρακολούθησης των ασθενών μας, και συμμετέχει σε αντίστοιχες εθνικής εμβέλειας δράσεις όπως είναι το «Ελληνικό Αρχείο Βιολογικών Θεραπειών».
  • Επίσης, σημαντική είναι η συμμετοχή μας σε κλινικές μελέτες νέων θεραπειών. Σκοπός της συμμετοχής μας σε αυτές, είναι να απολαμβάνουν οι ρευματοπαθείς της Κρήτης καινοτόμες, ειδικές θεραπείες από τους πρώτους στη Ελλάδα και ταυτόχρονα με ρευματοπαθείς άλλων Κέντρων της Ευρώπης και Β. Αμερικής, υπό την τακτική παρακολούθηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού.

Ενδεικτικές επιστημονικές δημοσιεύσεις (5 ετίας)

  • BertsiasG, IoannidisJP, BoletisJ, BombardieriS, CerveraR, DostalC, FontJ, GilboeIM, HoussiauF, HuizingaT, IsenbergD, KallenbergCG, KhamashtaM, PietteJC, SchneiderM, SmolenJ, SturfeltG, TincaniA, vanVollenhovenR, GordonC, BoumpasDT. EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus. Report of a Task Force of the EULAR Standing Committee for International Clinical Studies Including Therapeutics. Task Force of the EULAR Standing Committee for International Clinical Studies Including Therapeutics. Ann Rheum Dis. 2008 Feb;67(2):195-205
  • Sidiropoulos PI, Hatemi G, Song IH, Avouac J, Collantes E, Hamuryudan V, Herold M, Kvien TK, Mielants H, Mendoza JM, Olivieri I, Østergaard M, Schachna L, Sieper J, Boumpas DT, Dougados M. Evidence-based recommendations for the management of ankylosing spondylitis: systematic literature search of the 3E Initiative in Rheumatology involving a broad panel of experts and practising rheumatologists. Rheumatology (Oxford). 2008 Mar;47(3):355-61
  • Bertsias G, Nakou M, Choulaki C, Raptopoulou A, Papadimitraki E, Goulielmos G, Kritikos H, Sidiropoulos P, Tzardi M, Kardassis D, Mamalaki C, Boumpas DT. Genetic, immunologic, and immunohistochemical analysis of the PD-1/PD-L1 pathway in human systemic lupus erythematosus. Arthritis & Rheum. 2009 Jan;60(1):207-18
  • Plant D, Flynn E, Mbarek H, Dieudé P, Cornelis F, Arlestig L, Dahlqvist SR, Goulielmos G, Boumpas DT, Sidiropoulos P, Johansen JS, Ornbjerg LM, Hetland ML, Klareskog L, Filer A, Buckley CD, Raza K, Witte T, Schmidt RE, Worthington J. Investigation of potential non-HLA rheumatoid arthritis susceptibility loci in a European cohort increases the evidence for nine markers. Ann Rheum Dis. 2010 Aug;69(8):1548-53
  • Raptopoulou AP, Bertsias G, Makrygiannakis D, Verginis P, Kritikos I, Tzardi M, Klareskog L, Catrina AI, Sidiropoulos P, Boumpas DT. The programmed death 1/programmed death ligand 1 inhibitory pathway is up-regulated in rheumatoid synovium and regulates peripheral T cell responses in human and murine arthritis. Arthritis Rheum. 2010 Jul;62(7):1870-80
  • Bertsias GK, Ioannidis JP, Aringer M, Bollen E, Bombardieri S, Bruce IN, Cervera R, Dalakas M, Doria A, Hanly JG, Huizinga TW, Isenberg D, Kallenberg C, Piette JC, Schneider M, Scolding N, Smolen J, Stara A, Tassiulas I, Tektonidou M, Tincani A, van Buchem MA, van Vollenhoven R, Ward M, Gordon C, Boumpas DT. EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus with neuropsychiatric manifestations: report of a task force of the EULAR standing committee for clinical affairs. Ann Rheum Dis. 2010 Dec;69(12):2074-82.
  • Stagakis I, Bertsias G, Karvounaris S, Kavousanaki M, Virla D, Raptopoulou A, Kardassis D, Boumpas DT, Sidiropoulos PI. Anti-tumor necrosis factor therapy improves insulin resistance, beta cell function and insulin signaling in active rheumatoid arthritis patients with high insulin resistance. Arthritis Res Ther. 2012 Jun 12;14(3):R141
  • Bertsias GK, Tektonidou M, Amoura Z, Aringer M, Bajema I, Berden JH, Boletis J, Cervera R, Dörner T, Doria A, Ferrario F, Floege J, Houssiau FA, Ioannidis JP, Isenberg DA, Kallenberg CG, Lightstone L, Marks SD, Martini A, Moroni G, Neumann I, Praga M, Schneider M, Starra A, Tesar V, Vasconcelos C, van Vollenhoven RF, Zakharova H, Haubitz M, Gordon C, Jayne D, Boumpas DT. Joint European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association (EULAR/ERA-EDTA) recommendations for the management of adult and paediatric lupus nephritis European League Against Rheumatism and European Renal Association-European Dialysis and Transplant Association. Ann Rheum Dis. 2012 Nov;71(11):1771-82.
  • Nakou M, Papadimitraki ED, Fanouriakis A, Bertsias GK, Choulaki C, Goulidaki N, Sidiropoulos P, Boumpas DT. Interleukin-21 is increased in active systemic lupus erythematosus patients and contributes to generation of plasma B cells.Clin Exp Rheumatol. 2013 Mar-Apr;31(2):172-9
  • Flouri I, Markatseli TE, Voulgari PV, Boki KA, Papadopoulos I, Settas L, Zisopoulos D, Skopouli FN, Iliopoulos A, Bertsias GK, Geborek P, Drosos AA, Boumpas DT, Sidiropoulos P. Comparative effectiveness and survival of infliximab, adalimumab, and etanercept for rheumatoid arthritis patients in the Hellenic Registry of Biologics: Low rates of remission and 5-year drug survival. Semin Arthritis Rheum. 2014 Feb;43(4):447-57
  • Fanouriakis A, Mastorodemos V, Pamfil C, Papadaki E, Sidiropoulos P, Plaitakis A, Amoiridis G, Bertsias G, Boumpas DT. Coexistence of systemic lupus erythematosus and multiple sclerosis: prevalence, clinical characteristics, and natural history. Semin Arthritis Rheum. 2014 Jun;43(6):751-8.
  • Zervou MI, Myrthianou E, Flouri I, Plant D, Chlouverakis G, Castro-Giner F, Rapsomaniki P, Barton A, Boumpas DT, Sidiropoulos P, Goulielmos GN. Lack of association of variants previously associated with anti-TNF medication response in rheumatoid arthritis patients: results from a homogeneous Greek population. PLoS One. 2013 Sep 10;8(9).
  • NtaliS, DamjanovN, DrakakisP, IonescuR, KalinovaD, RashkovR, Malamitsi-PuchnerA, MantzarisG, MichalaL, PamfilC, RednicS, TektonidouMG, TsiodrasS, VassilopoulosD, VojinovicJ, BertsiasGK, BoumpasDT. Women's health and fertility, family planning and pregnancy in immune-mediated rheumatic diseases: a report from a south-eastern European Expert Meeting. Clin Exp Rheumatol. 2014 Nov-Dec;32(6):959-68.
  • van Vollenhoven RF, Mosca M, Bertsias G, Isenberg D, Kuhn A, Lerstrøm K, Aringer M, Bootsma H, Boumpas D, Bruce IN, Cervera R, Clarke A, Costedoat-Chalumeau N, Czirják L, Derksen R, Dörner T, Gordon C, Graninger W, Houssiau F, Inanc M, Jacobsen S, Jayne D, Jedryka-Goral A, Levitsky A, Levy R, Mariette X, Morand E, Navarra S, Neumann I, Rahman A, Rovensky J, Smolen J, Vasconcelos C, Voskuyl A, Voss A, Zakharova H, Zoma A, Schneider M. Treat-to-target in systemic lupus erythematosus: recommendations from an international task force. Ann Rheum Dis. 2014 Jun;73(6):958-67.
  • Repa A, Bertsias GK, Petraki E, Choulaki C, Vassou D, Kambas K, Boumpas DT, Goulielmos G, Sidiropoulos P. Dysregulated production of interleukin-1β upon activation of the NLRP3 inflammasome in patients with familial Mediterranean fever. Hum Immunol. 2015 Jul;76(7):488-95.
  • Pamfil C, Fanouriakis A, Damian L, Rinzis M, Sidiropoulos P, Tsivgoulis G, Rednic S, Bertsias G, Boumpas DT. EULAR recommendations for neuropsychiatric systemic lupus erythematosus vs usual care: results from two European centres. Rheumatology (Oxford). 2015 Jul;54(7):1270-8.



Κλινικό Έργο:

Η Ρευματολογική Κλινική του πανεπιστημιακού νοσοκομείου Ηρακλείου, είναι η πρώτη αυτόνομη πανεπιστημιακή ρευματολογική κλινική της Ελλάδος. Σκοπός μας είναι να προσφέρουμε ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα υψηλού επιπέδου στους ρευματοπαθείς της Κρήτης και του Ν. Αγαίου. Λειτουργούμε ως κέντρο αναφοράς για τα συστηματικά αυτοάνοσα και χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα για τον πληθυσμό της Κρήτης, μια και είναι η μοναδική ρευματολογική κλινική της περιοχής.

Έχει δυναμικότητα 12 κλινών, λειτουργεί με 2 επιμελητές του ΕΣΥ και 4 ειδικευόμενους. Με σκοπό την κάλυψη των αναγκών του νοσοκομείου ημέρας, των εξωτερικών ιατρείων και των ερευμνητικών δραστηριοτήτων, η κλινική χρησιμοποιεί 4 νοσηλεύτριες εξειδικευμένες στη φροντίδα των ρευματοπαθών.

Η κίνηση της κλινικής αυξάνει σημαντικά τα τελευταία 10 έτη. Η συνολική κίνηση το έτος 2014 ανήλθε σε 13.200 επισκέψεις, συγκριτικά με 2.937 συνολικές επισκέψεις το έτος 2003! (Γράφημα 1)

Με σκοπό την προσφορά ιατρικών υπηρεσιών υψηλού επιπέδου, η κλινική έχει αναπτύξει καινοτόμες δραστηριότητες όπως:

  • Το Νοσοκομείο Ημέρας-Μονάδα Εγχύσεων, για τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικών και βιολογικών θεραπειών (αντι-ΤΝF, αντι-IL-6 και αντι-IL-1 αντισώματα, αναστολείς συνδιέγερσης των Τ-λεμφοκυττάρων (CTLA4Ig), αντισώματα που απαλείφουν τα Β-λεμφοκύτταρα).
  • Λειτουργεί ιατρείο πρώιμης αρθρίτιδας, όπου παραπέμπονται ασθενείς με διάρκεια συμπτωματολογίας <1 έτος, με σκοπό την άμεση εκτίμηση, διερεύνηση και έναρξη αγωγής.
  • Λειτουργούν ειδικά ιατρεία, όπως το ιατρείο νοσημάτων συνδετικού ιστού, συστηματικής σκλήρυνσης, οικογενούς Μεσογειακού πυρετού, συστηματικών αγγειϊτίδων.
  • Χρησιμοποιούμε υπερηχογράφημα μυοσκελετικού στην καθημερινή κλινική πράξη, τόσο για διαγνωστικούς όσο και θεραπευτικούς σκοπούς.
  • Εφαρμόζουμε στη κλινική πράξη τη διαγνωστική μέθοδο της τριχοειδοσκόπησης, σε περιπτώσεις ασθενών με αγγειοκινητικά/ισχαιμικά προβλήματα στα άκρα.

grapf1
Γράφημα 1.



Επιστημονικές Εκδηλώσεις:

  • 2ο Κρητο-κυπριακό Συμπόσιο Ρευματολογίας «Διλήμματα και Προβληματισμοί στην Καθημερινή Πρακτική της Ρευματολογίας». Σίσι Λασιθίου, 30/04-02/05/ 2010
  • 3ο Κρητο-κυπριακό Συμπόσιο Ρευματολογίας «Διλήμματα και Προβληματισμοί στην Καθημερινή Πρακτική της Ρευματολογίας». Αγιος Νικόλαος Λασιθίου, 06-08/05/2011
  • 4o Κρητο-κυπριακό Συμπόσιο Ρευματολογίας «Διλήμματα και Προβληματισμοί στην Καθημερινή Πρακτική της Ρευματολογίας». Λιμένας Χερσονήσου, Ηράκλειο, 11-13.05.2012.
  • 5ο Κρητο-κυπριακό Συμπόσιο Ρευματολογίας «Διλήμματα και Προβληματισμοί στην Καθημερινή Πρακτική της Ρευματολογίας». Σίσσι Λασιθίου, 08-09/11/2013
  • “1ο Διαδραστικό Σεμινάριο Κλινικών Δεξιοτήτων” στις 30 Ιουνίου και 1 Ιουλίου, 2012
  • Ημερίδα για Πνευμονική Υπέρταση, Ηράκλειο, 15/01/2014
  • Ημερίδα για Κινητοποιητική Συνέντευξη, Ηράκλειο 06/2014
  • Ενημερωτικό on-line webinar για τις σημαντικότερες ανακοινώσεις του πανευρωπαϊκού συνεδρίου EULAR 2014, 15/07/2014

Διαδραστικό Σεμινάριο Χρήσης του Μυοσκελετικού Υπερηχογραφήματος για τη Διάγνωση και την Παρακολούθηση της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας. Ηράκλειο, 09/05/2015.